خود درآمدند و فرزند برايشان به دنيا آوردند . نتيجه اين بود كه در زمانى كمتر از بيست سال ، در حدود زمانى كه على ( ع ) به كوفه آمد ، نسل جديد جوانى از اعراب در كوفه وجود داشتند كه از نظر مادر ايرانى بودند . از اينرو مثلا مادر دانشمند معروف كوفه در اين دوره ، الشعبى ، زنى بود كه در نبرد جلولا اسير شد . ( 49 ) توجّه به اين نكته حائز كمال اهميّت است كه پارسيان كوفه از موقعيّت مساوى شهروندان عرب خود در نظام اجتماعى شهر برخوردار نبودند . آنان را موالى ( مفرد آن مولا ) ، يا گماشتگان ، مىخواندند اصطلاحى كه دلالت بر دون‌پايگى اجتماعى داشت . چون موالى نقش مهمى را در تاريخ مذهبى - سياسى كوفه ، بخصوص در نهضتهاى شيعه ، بازى كردند ، لذا مفيد به نظر مىرسد كه اندكى درباره آنها سخن برانيم . اگر چه اصطلاح موالى ، مفهوم بندهء آزاد شده را در برداشت ، پس از فتح مسلمين ، اين مفهوم به مردم گوناگون غير عرب نيز گسترش يافت . در كوفه ، موالى را مىتوان به پنج گروه تقسيم نمود : 1 - سربازان غير عرب كه اسلام را پذيرفتند و به ارتش عرب پيوستند . اينان اكثرا سربازان فارسى بودند ، كه اسلام را پذيرفته و در كنار نيروهاى اسلامى جنگيدند مانند حمراء يا ديالمه ( ديلميان ) . حكماى كوفه از آنان به عنوان نيروى انتظامى استفاده مىكردند و اعراب نيز رفتار منصفانه‌اى با آنها داشتند . در اغلب موارد آنان مىبايست خود را به طايفه‌اى از عرب به پيوندند و يا وابستگى خود را به رئيس عربى كه او را به عنوان حافظ خود برگزينند اعلام دارند ، چون ديالمه زمانى رهبر تميم را به عنوان نگهبان خود پذيرفتند . 2 - روستائيان و كشاورزان ( عمدتا فارسيان ) كه شهرها و روستاهاى آنها ، در اثناى غلبه‌هاى مسلمين ، منهدم شده بود و سرزمينهاى كشاورزى خود را رها كرده و به منظور يافتن كار ديگر به سوى كوفه روان شدند . سقوط نظام فئوداليته ساسانى و آزادى اعطا شده به كشاورزان از سوى حكمرانان مسلمان به ايشان اجازه داد تا سرزمين خود را كه ديگر قابل استفاده نبود ، رها كنند . به خاطر اين حقيقت ، خزانه ، به تدريج ماليات‌هاى زمين را از دست داد و در نتيجه مقامات ادارى ماليات كسانى را كه هنوز روى زمين‌هايشان كار مىكردند افزايش داد . اين مطلب ، كشاورزان را بيشتر به رهايى زمين‌هايشان به منظور جلوگيرى از پرداخت ماليات كه افزايش يافته بود ، رهنمون كرد و براى